Tự (2). Chuyện danh nhân: Cụ Phan Thanh Giản đi thăm bạn cũ

Người ta có cao có thấp, có trên có dưới là điều ai cũng nhìn thấy. Trong đó, việc người trên đối với kẻ dưới thì cần cẩn trọng hơn. Thường thì người trên thất lễ, làm tổn thương kẻ dưới cũng là dễ hiểu, vì họ có nhiều của cải hơn, trí tuệ hơn, địa vị hơn,… (nên gọi là “người trên”), trong họ hay tự cho mình quyền phán xét, áp đặt hay bắt nạt kẻ dưới.

Khi ở thế thấp hơn, kẻ dưới thường sinh tâm cảm tự ti, tự ái, dễ bị phẫn khích bởi những hành động không tốt của người trên. Việc này chúng ta đều thấy được, chắc hẳn mỗi người đều từng hơn một lần đối diện với người cao hơn mình hoặc ngang mình trở lên (rõ ràng là vậy hoặc theo đánh giá bề ngoài), thử nhớ lại xem chúng ta có sợ hãi họ không? Hay là, chúng ta gắng tỏ ra bề ngoài mạnh mẽ, ngạo khí, tự tin vì không muốn ở thế dưới? (Và khi vỡ ra là họ thấp hơn, chúng ta thấy thế nào?)

Trong tình bạn bè hay giao tế, càng nên cẩn trọng hơn khi mình là người trên, cần biết tự chủ, chớ lồ lộ ra cái khác biệt trên dưới (những kẻ thích dùng quyền lực hay làm vậy), tiết chế lại bản thân, nếu không kiểu gì kết quả cũng không đẹp. Cha mẹ dạy con thế nào, lãnh đạo đối xử nhân viên thế nào, những siêu sao giao tiếp với người hâm mộ thế nào, ra sao, luôn là vấn đề phức tạp hơn, luôn phải bàn đầu tiên.

Điển cố điển tích: Cụ Phan Thanh Giản thăm bạn.

–Phan Thanh Giản là một vị danh sĩ, đại thần triều Nguyễn thế kỷ 19, ngoài ra cụ còn là một nhà trí thức, nhà thơ, nhà sử học lớn trong lịch sử dân tộc, đã để lại nhiều tác phẩm sử học, văn thơ có giá trị. Mọi tầng lớp đều khâm phục kính trọng cụ vì sự cương trực, thanh liêm, yêu thương dân. Trong thời kỳ biến loạn, nhiều người buộc tội cụ khi làm Chánh sứ toàn quyền đã làm mất nhiều tỉnh Nam Kỳ vào tay ngoại quốc, là phản bội đất nước.

Tuy nhiên, nhân dân Miền Tây hiểu lòng cụ, triều đình mới là chủ trương “cầu hòa”, còn cụ thì không thể làm trái ý vua, ngay sau khi cụ tuẫn tiết, nhân dân Vĩnh Long đã đưa linh vị của cụ vào thờ ở Văn Thánh Miếu. Nhiều danh nhân đương thời như Nguyễn Thông, Nguyễn Đình Chiểu cũng thông cảm, bênh vực và ca ngợi cụ, nhưng cụ vẫn mang tiếng bán nước, nhiều trường học, con đường mang tên Phan Thanh Giản đều bị gỡ cả và đổi tên khác.

Mãi đến năm 2008, qua quá trình sử Việt được nghiên cứu chính xác, công minh, cụ mới được “rửa oan”. Những di tích gắn liền với tên cụ ngày xưa đều được khôi phục, tôn tạo lại, là một niềm vui đối với nhân dân Nam Bộ và cả Việt Nam nói chung. Cụ đã để lại cho đời sau chút gì khó quên, khó xóa nhòa, gọi là tâm linh, phóng khoáng, thơ mộng.

—Ấy là tóm tắt về cụ Phan Thanh Giản về tầm “vĩ mô”, còn về “vi mô”, có một câu chuyện thế này:

Thời trẻ, còn đi học trong cảnh nghèo khó, cụ có một người bạn thân, người đó học rất giỏi, nhưng khi học xong lại không đi thi, mà về quê làm ruộng lấy kế sinh nhai, còn cụ Phan, thì làm quan lớn.

Một ngày cụ có việc công ở đất Nam Kỳ, có dịp, cụ sắp xếp để về thăm lại bạn xưa. Một quan lớn như cụ đương nhiên là quân lính hầu cận tiền hô hậu ủng. Nhưng khi đi tìm thăm bạn, cụ có nhã ý, không muốn mang cái “to lớn” của mình theo, liền cho quân lính dừng lại cách xa nhà bạn tận mấy dặm, rồi mặc áo thâm, bịt khăn đóng, đi một mình đến căn nhà lá lụp xụp. Thấy bạn không có nhà, cụ nằm võng chờ. Ông bạn đi làm đến tối mới về, bất ngờ lắm, liền lật đật dọn cơm, ngoài cơm ra chỉ có ít rau luộc và mắm kho. Vậy mà hai người họ vui vẻ, mừng rỡ, ăn uống trò chuyện với nhau thân thiết y như hồi còn áo vải đi học.

Đúng là tuy làm quan to nhưng cụ tự xem mình như người dân thường ở nông thôn, đối xử như người bình dân, không bao giờ phô trương quyền lực. Nhẹ nhàng, trí tuệ mà nhân hậu vô cùng.

(st)

 

Bình luận

Bình luận

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.